Trồng xen cây họ đậu kết hợp tưới tiết kiệm là giải pháp hiệu quả giúp phục hồi đất suy thoái, nâng cao năng suất và phát triển nông nghiệp bền vững vùng khô hạn.

Tạo nguồn phân hữu cơ tại chỗ từ sinh khối đậu đen

Nam Trung Bộ là một trong những vùng chịu tác động gay gắt nhất của biến đổi khí hậu. Thời tiết khô hạn kéo dài cùng gió nóng đặc thù khiến đất đai dễ suy thoái. Thực tế nhiều năm qua, bà con nông dân phụ thuộc quá nhiều vào phân bón hóa học và thuốc trừ cỏ. Sự kết hợp giữa thời tiết khắc nghiệt và hóa chất quá liều khiến nền đất suy kiệt, bị nén chặt, chai cứng, mất khả năng giữ nước và suy giảm hệ vi sinh vật có ích.

Vườn táo của Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố. Ảnh: KS.

Trước thực trạng đó, Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố đã nghiên cứu, triển khai thành công mô hình trồng táo thích ứng biến đổi khí hậu.

Ghi nhận tại vườn thực nghiệm 3,5 sào (1 sào tương đương 1.000 m2 - PV) với 140 cây táo tròn 6 năm tuổi ở phường Đô Vinh (tỉnh Khánh Hòa), cây vẫn sung sức, sinh trưởng xanh tốt, cho năng suất và chất lượng quả ổn định nhờ kết hợp cải tạo đất tự nhiên và hạ tầng kỹ thuật hiện đại.

Để phục hồi nền đất, Viện chọn giải pháp gieo xen đậu đen vào các khoảng trống trong vườn. Theo Thạc sĩ Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ thực vật (Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố), cây đậu đen sinh trưởng nhanh và tạo sinh khối lớn trong thời gian ngắn.

Sau mỗi vụ thu hoạch táo, khi vườn được đốn cành chuẩn bị cho chu kỳ mới, cán bộ kỹ thuật tiến hành gieo đậu đen. Thảm đậu phát triển mạnh giúp che phủ bề mặt, hạn chế bốc hơi nước, giảm tác động bào mòn của gió và ngăn cỏ dại.

Cây đậu đen được trồng xen trong vườn táo mang lại nhiều lợi ích, đặc biệt bổ sung phân hữu cơ rất lớn. Ảnh: KS.

Tính toán tại mô hình cho thấy, trung bình mỗi năm thảm đậu đen cung cấp từ 25 - 30 tấn sinh khối tươi/ha. Khi táo phát hoa và chuẩn bị đậu quả, thảm đậu được đè ép xuống rồi phủ bạt chuyên dụng. Lớp bạt vừa giữ ẩm vùng rễ, vừa giúp thân lá đậu phân hủy trực tiếp.

Nguồn sinh khối này phân giải thành phân bón hữu cơ tại chỗ, không cạnh tranh dinh dưỡng của táo. Quá trình phân hủy còn kích thích hệ vi sinh vật và sinh vật có ích như giun đất, bọ chân chạy phát triển. Đất canh tác trở nên tơi xốp, nâng cao độ pH, giúp hệ rễ táo phát triển khỏe mạnh và hấp thu tối đa dinh dưỡng.

Tối ưu nước tưới, nâng cao giá trị nông sản an toàn

Trồng xen cây họ đậu là bài học canh tác truyền thống đã được khoa học chứng minh, nhưng trước đây người trồng nho, táo Nam Trung Bộ chưa chú trọng áp dụng. Nhận thức đất khỏe là gốc rễ để cây phát triển, Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố đã tích hợp giải pháp này cùng phân hữu cơ và chế phẩm sinh học nhằm nâng cao chất lượng đất, hướng tới canh tác bền vững.

Thạc sĩ Nguyễn Văn Chính, Giám đốc Trung tâm Bảo vệ thực vật (Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố). Ảnh: KS.

Cùng với cải tạo đất, mô hình áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm công nghệ Israel. Kỹ thuật này cung cấp đúng và đủ lượng nước theo nhu cầu của cây. Hệ thống tưới nhỏ giọt kết hợp bón phân qua đường ống đưa dưỡng chất đến thẳng rễ tơ, giảm chi phí nhân công và tránh lãng phí nước. Phía trên giàn mái bố trí hệ thống phun béc mưa đa năng, sẵn sàng kích hoạt vào những thời điểm nắng nóng để làm mát không gian vườn và kết hợp phun phân bón lá.

Đánh giá tính khả thi, Thạc sĩ Nguyễn Văn Chính cho biết, giải pháp rất dễ triển khai, chi phí hạt giống thấp, kỹ thuật đơn giản nên nông dân dễ áp dụng. Thực tế cho thấy, nhiều hộ từng e ngại gieo đậu sẽ tranh dinh dưỡng hoặc lây sâu bệnh.

Tuy nhiên, kết quả thực nghiệm khẳng định cây đậu sau khi vùi lấp trả lại toàn bộ dinh dưỡng và lượng hữu cơ lớn cho đất; sâu bệnh trên đậu đen hầu như không gây hại cho táo. Việc ngừng sử dụng thuốc trừ cỏ còn thu hút thiên địch tự nhiên, giúp kiểm soát dịch hại sinh học hiệu quả.

Vườn táo áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm. Ảnh: KS.

Năng suất táo tại mô hình tăng từ 10-15% so với phương thức canh tác truyền thống. Nhờ nền đất tơi xốp và độ pH cải thiện, quả thu hoạch đạt chất lượng cao với vỏ bóng, thịt giòn chắc và độ ngọt (Brix) tăng rõ rệt. Mô hình không chỉ phục hồi môi trường đất thoái hóa mà còn mở ra hướng đi bền vững, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người trồng táo vùng nắng hạn.

                                                                                                                      Nguồn: https://nongnghiepmoitruong.vn/